VẬT LÝ HẠT NHÂN
CẤU TẠO HẠT NHÂN
Điện tích và khối lượng
Kích thước và cấu trúc hạt nhân
NĂNG LƯỢNG LIÊN KẾT VÀ LỰC HẠT NHÂN.
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
Các loại tương tác ứng hạt nhân
Năng lượng phản ứng hạt nhân
Năng lượng ngưỡng
Phản ứng phân hạch hạt nhân –
Lò phản ứng hạt nhân - phản ứng dây chuyền.
PHÓNG XẠ
CÁC QUÁ TRÌNH PHÂN RÃ
PHÂN RÃ GAMMA
PHÂN RÃ ALPHA
PHÂN RÃ BETA
PHÓNG XẠ TỰ NHIÊN
1
2
CẤU TẠO HẠT NHÂN
Lịch sử phát triển của hạt nhân nguyên tử
1896 (năm khai sinh ra vật lý hạt nhân)Henri Becquerel(1852-1908) khám phá ra phóng xạ phát ra trong hợp chất Unranium.
1911 Rutherford đã tiến hành thí nghiệm tán xạ hạt alpha, thí nghiệm quan trọng giúp phát hiện là lực chưa biết – lực hạt nhân.
1930 Cockroft và Walton đã tiến hành thí nghiệm phản ứng hạt nhân bằng máy gia tốc các hạt tích điện.
1932 Chadwick phát hiện ra neutron(nơtrôn) và kết luận một nữa hạt nhân nguyên tử được cấu tạo bởi các neutron.
1933 Joliot và Irene Curi đã phát hiện ra phóng xạ nhân tạo.
1938 Meitner, Hahn và Strassmann đã phát hiện ra phân hạch hạt nhân.
1942 Fermi và các cộng sự đã phát triển lò phản ứng phân hạch hạt nhân đầu tiên.
3
CẤU TẠO HẠT NHÂN
Cấu tạo hạt nhân: hạt nhân nguyên tử được cấu tạo từ các hạt proton (+e) và neutron(0).
Các đại lượng hạt nhân:
Số nguyên tử khối (số proton): Z
Số neutron : N
Khối lượng hạt nhân : A
Điện tích hạt nhân
proton mang điện tích +e (e = 1,602 177 3 x10-19 C)
Proton được cấu tạo từ các hạt quark (các hạt cơ bản):
Neu tron là hạt trung hòa điện: điện tích = 0.
Neutron được cấu tạo từ các hạt quark
Khối lượng hạt nhân
Định nghĩa đơn vị khối lượng nguyên tử: lấy khối lượng của 12C trung hòa làm chuẩn: m( 12C) = 12 u => u = 1/[12 m( 12C)] = 1.660540x10-27 kg.

4
CẤU TẠO HẠT NHÂN
Khối lượng hạt nhân
Định nghĩa đơn vị khối lượng nguyên tử: lấy khối lượng của 12C trung hòa làm chuẩn: m( 12C) = 12 u => u = 1/[12 m( 12C)] = 1.660540x10-27 kg.
Khối lượng được tính theo năng lượng nghĩ, đối với 1u:


5
CẤU TẠO HẠT NHÂN
Kích thước và cấu trúc hạt nhân
Kích thước hạt nhân: lần đầu tiên được khảo sát trong thí nghiệm tán xạ của Rutherford

Từ thí nghiệm với động năng của hạt alpha vào cỡ 7MeV, cho thấy kích thước của hạt nhân vào cỡ 10-15 m = 1fm
6
CẤU TẠO HẠT NHÂN
Kích thước và cấu trúc hạt nhân
Sau Rutherford đã có rất nhiều thí nghiệm xác định kích thước hạt nhân và các kết quả cho thấy hình dạng hạt nhân được xấp xĩ có dạng hình cầu và có bán kính:

R = r0A1/3
Tìm biểu thức xấp xỉ cho khối lượng của hạt nhân có số khối A
Tìm thể tích và mật độ của hạt nhân này.
7
BÀI TẬP - CẤU TẠO HẠT NHÂN
Xác định bán kính của hạt nhân 126C, biết rằng bán kính điện
r0 = 1,4.10-15 m

2. Bán kính của hạt nhân 23892U lớn hơn bán kính proton bao nhiêu lần biết r0 = 1,4.10-15 m

3. Xác định các số điện tích, số nuclôn và ký hiệu hóa học của các hạt nhân nguyên tử 32He, 74Be, 158O nếu thay proton bằng neutron và neutron bằng proton.
8
NĂNG LƯỢNG LIÊN KẾT VÀ
LỰC HẠT NHÂN
NĂNG LƯỢNG LIÊN KẾT – ĐỘ HỤT KHỐI
M = Zmp +(A – Z)mn - M
Từ các kết quả đo khối lượng hạt nhân cho thấy khối lượng của hạt nhân M bao giờ cũng nhỏ hơn tổng khối lượng các nuclôn tạo thành hạt nhân một lượng M (độ hụt khối)
Từ các định luật bảo toàn năng lượng và công thức Einstein cho thấy độ hụt khối tương ứng với năng lượng liên kết hạt nhân
Wlk = c2M = c2[Zmp +(A – Z)mn – M]
NĂNG LƯỢNG LIÊN KẾT TÍNH THEO KHỐI LƯỢNG NGUYÊN TỬ
Wlk = c2[ZMH +(A – Z)mn – MA] x 931,494 (MeV/u)
MH : khối lượng Hidro; MA: khối lượng nguyên tử của hạt nhân
NĂNG LƯỢNG LIÊN KẾT VÀ
LỰC HẠT NHÂN
NĂNG LƯỢNG LIÊN KẾT RIÊNG – năng lượng liên kết của 1 nuclôn
 = Wlk/A
Tìm năng lượng liên kết của hạt nhân Deuteron được cấu tạo từ 1 proton và 1 neutron. Cho biết khối lượng của Deuteron là 2,014102 u, khối lượng của Hidro là 1,007825 u, khối lượng của proton 1,007276u , khối lượng của neutron là 1,008665 u
NĂNG LƯỢNG LIÊN KẾT VÀ
LỰC HẠT NHÂN
LỰC HẠT NHÂN
Là lực tương tác tầm ngắn – tầm tác dụng cỡ fm
Là lực tương tác mạnh hơn lực điện từ
Là lực hút.
Có tính bão hòa
một nuclôn chỉ tương tác
với một số nuclôn nhất
định quanh nó.
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
TƯƠNG TÁC HẠT NHÂN : chia làm 3 loại
Va chạm đàn hồi : A + a  a + A
Va chạm không đàn hồi : A + a  a’ + A*
A* hạt nhân A ở trạng thái kích thích; a’ là hạt nhân a ở trạng thái khác.
Phản ứng hạt nhân : a + X  Y + b
Hay được viết X(a,b)Y
Hạt nhân a bắn vào hạt nhân X sẽ phát ra hạt nhân b và sinh ra hạt nhân Y
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN TRONG PHẢN ỨNG HẠT NHÂN.
a + X  Y + b
BẢO TOÀN SỐ KHỐI hay bảo toàn số nuclôn: Aa + AX = Ab + AY
BẢO TOÀN Điện TÍCH : Za + ZX = Zb + ZY
BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG VÀ MÔMEN Động lượng
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
NĂNG LƯỢNG PHẢN ỨNG.
a + X  Y + b
Giả sử hạt nhân X đứng yên, từ định luật bảo toàn năng lượng:

MXc2 + Ka + Mac2 = MYc2 + KY + Mbc2 + Kb

Ka : động năng hạt nhân a
KY : động năng hạt nhân Y
Kb : động năng hạt nhân b
Tổng động năng sinh ra (hay hấp thụ) trong phản ứng được gọi là năng lượng phản ứng
Q = (KY + Kb) – Ka = (MX + Ma – MY – Mb)c2
Q > 0 phản ứng tỏa nhiệt ; Q < 0 phản ứng thu nhiệt
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
NĂNG LƯỢNG NGƯỠNG PHẢN ỨNG.
a + X  Y + b
Trong phản ứng thu nhiệt, để phản ứng xảy ra thì hạt nhân tới a cần phải có động năng tối thiểu được gọi là năng lượng ngưỡng
Wng
Đối với phản ứng năng lượng thấp, động năng của hạt sinh ra trong phản ứng nhỏ so với năng lượng nghỉ của chúng nên
K = 1/2mv2 và P = mv.
Năng lượng ngưỡng được tính bởi:

PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
PHẢN ỨNG PHÂN HẠCH HẠT NHÂN – phản ứng bắt neutron : xuất hiện khi một hạt nhân rất nặng bị phân chia thành hai hạt nhân có khối lượng nhỏ hơn. Trong phản ứng này tổng khối lượng của hai hạt nhân sau phản ứng nhỏ hơn khối lượng của hạt nhân ban đầu.
Phản ứng này xảy ra khi hạt nhân năng bắt neutron:
10n + 23592U  23692U*  X + Y + neutron
1938 phản ứng phân hạch hạt nhân lần đầu tiên được phát hiện bởi Ottto Hahn (German chemist), Lise Meitner(Austrian physicist), và Fritz Strassmann (German chemist).
Năng lượng trung bình tỏa ra trong 1 phản ứng phân hạch vào cỡ 200MeV.
Có rất nhiều loại sản phẩm phân hạch X,Y được tạo ra, phản ứng phân hạch tiêu biểu của 23592U:
10n + 23592U  23692U*  14156Ba + 9236Kr + 3 10n

PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
PHẢN ỨNG PHÂN HẠCH HẠT NHÂN
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
PHẢN ỨNG PHÂN HẠCH HẠT NHÂN
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
LÒ PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
Khi một 235U phân hạch sẽ tạo ra trung bình 2,5 neutron, các neutron này sẽ tiếp tục gây ra phản ứng phân hạch lên các 235U khác và tạo ra phân ứng dây chuyền.
Năng lượng sinh ra của phản ứng phân hạch từ 1kg 235U tương đương 20.000 tấn TNT.
Lò phản ứng hạt nhân là lò được thiết kế để tự duy trì phản ứng chuỗi.
1942 Fermi ở đại học Chicago đã tạo ra lò phản ứng phân hạch đầu tiên sử dụng Uranium tự nhiên làm nhiên liệu.
Uranium tự nhiên chứa 0,7% 235U và 99,7% 238U. Trong đó 238U hầu như không xảy ra phản ứng phân hạch.
Hầu hết các lò phản ứng hạt nhân ngày nay đều sử dụng uranium làm nhiên liệu.
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
LÒ PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
LÒ PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
PHẢN ỨNG NHIỆT HẠCH HẠT NHÂN: Là phản ứng tổng hợp hai hạt nhân nhẹ thành một hạt nhân năng mà có khối lượng nhỏ hơn tổng khối lượng của hai hạt nhân nhẹ.
PHẢN ỨNG HẠT NHÂN
ÁP DỤNG CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN TRONG PHẢN ỨNG HẠT NHÂN: Xét bài toán một hạt proton (H) bắn vào hạt nhân Li đứng yên với động năng của proton 600 keV gây ra phản ứng hạt nhân sinh ra 2 hạt He bay ra theo hướng vuông góc với nhau. Xác định động năng của He bay ra.
Áp dụng định luật bảo toàn năng lượng
Áp dụng định luật bảo toàn động lượng
Ví dụ: xét phản ứng p + 13C  13N + n. Trong đó coi 13C ban đầu đứng yên, proton bắn vào hạt nhân 13C có động năng 4,15MeV và hạt neutron bay ra dưới một góc 900 so với phương của hạt nhân 13N. Tính động năng của neutron bay ra.
8/1/2013 4:23:59 PM

PHÂN RÃ PHÓNG XẠ
8/1/2013 4:23:59 PM
CÁC KHÁI NIỆM
a. Định nghĩa :
���Phân rã phóng xạ là sự biến đổi tự phát một đồng vị này thành một đồng vị khác, thông qua việc phát ra một hạt nào đó.
���Nhân chịu sự phân rã phóng xạ được gọi là nhân phóng xạ.
8/1/2013 4:23:59 PM
· Nhaân khoâng chòu söï phaân raõ phoùng xaï ñöôïc goïi laø nhaân beàn.
b. Caùc ñaëc tröng cuûa phoùng xaï laø :
·   Loaïi haït phaùt ra
·   Naêng löôïng haït phaùt ra
·  Thôøi gian phaùt ra
·  Phaân boá goùc giöõa caùc haït cuøng phaùt ra vaø spin
8/1/2013 4:23:59 PM
·  Tính phoùng xaï khoâng phuï thuoäc vaøo tính chaát hoaù hoïc vaø lyù hoïc cuûa ñoàng vò.
c. Caùc loaïi phoùng xaï:
·  Phoùng xaï phaùt ra haït Anpha
·  Phoùng xaï phaùt ra haït Beta( ñieän töû hoaëc pozitron)
8/1/2013 4:23:59 PM
·   Dòch chuyeån Gamma xaûy ra khi ñoàng vò phoùng xaï ôû traïng thaùi kích thích cao hôn chuyeån veà traïng thaùi thaáp hôn hoaëc veà traïng thaùi cô baûn.
Nhaân phaùt haït anpha hoaëc beta sau ñoù coù theå phaùt gamma neáu sau khi phaùt haït maø naêng löôïng cuûa heä thoáng ôû traïng thaùi cô baûn.
8/1/2013 4:23:59 PM
d. Các đặc trưng thời gian của phân rã phóng xạ :

�����Thời gian sống trung bình ?
Phân rã phóng xạ là một quá trình thống kê cho dù các nhân là như nhau và được tạo ra cùng một thời điểm sẽ phân rã sau những thời gian khác nhau.
8/1/2013 4:23:59 PM
Nhưng nếu ta tính cho một số rất lớn nhân thì thời gian sống trung bình ? của một loại nhân là một đại lượng đặc trưng cho loại nhân đó.
Mỗi loại nhân có một ? xác định và không phụ thuộc vào cách thức thu hạt nhân và các điều kiện bên ngoài như : nhiệt độ, áp suất, điện từ trường, trạng thái vật chất.
8/1/2013 4:23:59 PM
·        Chu kyø baùn raõ
Khoaûng thôøi gian ñeå cho caùc nhaân phoùng xaï N0 giaûm ñi phaân nöõa ñöôïc goïi laø chu kyø baùn raõ T1/2 töùc laø : taïi thôøi ñieåm t0 = T1/2 soá nhaân coù theå phaân raõ chæ laø :
t = T1/2 -> N(T1/2) = (2.1)
8/1/2013 4:23:59 PM
Mỗi nguyên tố phóng xạ có chu kỳ bán rã xác định
�������� Hằng số phân rã:
Để mô tả hiện tượng phân rã phóng xạ người ta đưa vào một đại lượng mới gọi là hằng số phân rã ?. Hằng số phân rã là xác suất để một nhân phân rã trong một đơn vị thời gian .
8/1/2013 4:23:59 PM
Nếu như có N nhân không bền thì trong một đơn vị thời gian sẽ có ?N nhân phân rã.
Mỗi loại nhân có một hằng số phân rã đặc trưng.
8/1/2013 4:23:59 PM
Định luật phân rã phóng xạ

1. Thiết lập định luật cơ bản
Trong một đơn vị thời gian số nhân phân rã là ?N , trong thời gian điện tích số nhân phân rã là dN bằng:
dN = -?Ndt (2.2)
Dấu trừ (-) ở đây cho biết số nhân bị phân rã giảm theo thời gian .
8/1/2013 4:23:59 PM
Ta ký hiệu:
- Tại t = 0 số nhân phóng xạ ban đầu là N0
- Tại t số nhân phóng xạ là N(t)
Nếu gọi R là tốc độ phân rã thì hay còn gọi là hoạt độ phóng xạ�:
(2.3)
8/1/2013 4:23:59 PM
Mặt khác từ (2.2) ta có thể tìm được N(t) bằng cách lấy tích phân của�:


cuối cùng ta được�:
(2.4)
được gọi là định luật cơ bản của phân rã phóng xạ . N(t) là số hạt nhân còn lại.
=> Hoạt độ phóng xạ : R(t) = ?N(t)
8/1/2013 4:23:59 PM
2. Quan hệ giữa chu kỳ bán rã T1/2 và hằng số phân rã ?
Tại t = T1/2 thì số nhân phân rã phóng xạ còn lại bằng phân nữa số nhân ban đầu�:
(2.5)
8/1/2013 4:23:59 PM
Thay (2.5) vaøo (2.4) ta ñöôïc :


(2.6)
Vaäy : Chu kyø baùn raõ tæ leä nghòch vôùi haèng soá phaân raõ
8/1/2013 4:23:59 PM
3. Quan hệ giữa thời gian sống trung bình ? và hằng số phân rã
Ta lấy một thời điểm t nào đó để khảo sát.
Những nhân nào phân rã trước thời điểm t sẽ có thời gian sống bé hơn t. Những nhân phân rã trong vi phân thời gian dt tại t sẽ có thời gian sống t.
8/1/2013 4:23:59 PM
Số nhân này sẽ là dN(t) bằng�:
dN(t) = ?N(t)t dt (2.7)
Thời gian sống tổng cộng của số nhân này là�:
t.dN(t) = ?N(t)t dt (2.8
8/1/2013 4:23:59 PM
Thời gian sống trung bình của nhân này sẽ là:


Thay (2.4) vào ta được�:

(2.9)
8/1/2013 4:23:59 PM
Đổi biến� ?t = x ta được�:
(2.10)
Vậy�: Thời gian sống trung bình của nhân bằng nghịch đảo của hằng số phân rã phóng xạ
8/1/2013 4:23:59 PM
Số nhân phóng xạ còn lại sau thời gian sống trung bình của nhân ? là�:

Sau thời gian ? nhân phóng xạ giảm e lần
Trên hình 1 trình bày sự phụ thuộc của N(t) theo thời gian dựa theo qui luật (2.4) . Ta thấy rằng cứ sau một thời gian bán rã T1/2 thì số nhân phóng xạ giảm đi còn một nữa.
8/1/2013 4:23:59 PM
O T1/2 2T1/2 3T1/2 t
Hình 1�: Qui luật phân rã phóng xạ
8/1/2013 4:23:59 PM
Từ định nghĩa của T1/2 ta suy ra số nhân phóng xạ N còn lại sau n chu kỳ bán rã so với số N0 ban đầu là�:
với
Ví dụ�: Có T1/2 = 5,27 năm. Hỏi sau t = 10,54 năm số nhân phóng xạ N còn lại bằng bao nhiêu so với số N0 ban đầu�?
8/1/2013 4:23:59 PM
Lời giải�: Từ�: N = N0e-?t
áp dụng công thức�:T1/2 =
có Suy ra�:

Tại t = 2T1/2 số nhân phóng xạ còn lại là�: N = 0,25N0
8/1/2013 4:23:59 PM

PHÂN RÃ ALPHA
8/1/2013 4:23:59 PM
Phân Rã Alpha
Hiện tượng một nhân nặng có khối số A , nguyên tử số Z tự động phát ra hạt alpha( 2He4) để trở thành một nhân khác có khối số giảm 4 đơn vị(A -4) và nguyên tử số giảm 2 đơn vị ( Z-2) là phân rã alpha.
8/1/2013 4:23:59 PM
Phân rã anpha được miêu tả như sau:
(3.1)
nhân mẹ nhân con hạt anpha
Ta gọi nhân nặng phát hạt alpha là nhân mẹ, nhân có khối số (A - 4) và nguyên tử số (Z -2) là nhân con.
8/1/2013 4:23:59 PM
· Phaân raõ anpha xaûy ra khi haït nhaân phoùng xaï coù tæ soá N/Z quaù thaáp.
· Phaân raõ alpha thoaû ñieàu kieän khoái löôïng sau : (3.2)
Trong ñoù : Mm , Mc, m, me töông öùng laø khoái löôïng cuûa nhaân meï, nhaân con, haït alpha, haït ñieän töû .
8/1/2013 4:23:59 PM
Q : Tổng động năng của nhân con và hạt alpha.
� Vùng phân rã alpha : Phân rã alpha chỉ xảy ra đối với các hạt nhân nặng .
Hiện có hơn 200 nhân phân rã anpha. Đa số chúng nằm cuối bảng tuần hoàn và Z >83.
8/1/2013 4:23:59 PM
   Caùc ví duï phaân raõ alpha :
(3.3)
(3.4)
(3.5)
8/1/2013 4:23:59 PM
Chu kỳ bán rã và năng lượng hạt alpha:
Tính chất quan trọng nhất của phân rã alpha là sự phụ thuộc rất mạnh của chu kỳ bán rã và năng lượng của hạt alpha.
8/1/2013 4:23:59 PM
Định luật Geiger - NuHall phản ánh điều đó như sau : (3.6)
C, D : là các hằng số không phụ thuộc vào khối số A mà chỉ phụ thuộc chủ yếu vào Z.
Định luật được áp dụng rất tốt cho nhân chẵn - chẵn.
8/1/2013 4:23:59 PM
Ta có thể biểu diễn định luật Geiger - NuHall dưới dạng có sự phụ thuộc của quảng chạy R vào hằng số phân rã ? như sau : lgR = Alg? + B
A : Chỉ độ nghiêng của đường thẳng
B : Có giá trị khác nhau đối với các dãy phóng xạ tự nhiên khác nhau .
8/1/2013 4:23:59 PM
Cần chú ý là hạt alpha bị hấp thụ rất mạnh bởi môi trường . Do vậy quãng chạy của nó trong môi trường rất bé.
Do vậy bức xạ alpha từ nguồn ngoài chiếu vào cơ thể ít bị nguy hiểm.
Người ta tính được quãng chạy R của hạt alpha có năng lượng cao nhất trong không khí cũng chỉ khoảng 9cm.
8/1/2013 4:23:59 PM
� Hạt alpha phát ra với năng lượng và suất ra xác định .
Hình 2 trình bày sự phân rã theo hai nhánh. Nhánh thứ nhất với hạt alpha có năng lượng = 4,591 Mev, suất ra 5,7%. Sau khi phát hạt alpha trở thành đồng vị Radon ( Rn222) ở trạng thái kích thích.
8/1/2013 4:23:59 PM
Lập tức ngay sau đó thực hiện việc phát bức xạ gamma với năng lượng để về trạng thái cơ bản.
Nhánh thứ hai sau khi phát anpha có năng lượng , suất ra 94,3% trở thành Radon ở trạng thái cơ bản.
8/1/2013 4:23:59 PM
8/1/2013 4:23:59 PM
Bài toán mẫu 1:
Bảng sau đây cho mộ�t số phép đo tốc độ phân rã của 128I. Đây là chất đánh dấu để đo tốc độ hấp thụ Iốt của tuyến giáp trong ngành y học hạt nhân.
Tìm hằng số phân rã và chu kỳ bán rã của hạt nhân đó ?
8/1/2013 4:23:59 PM
Lời giải :
Lấy gorarit tự nhiên của N(t) = N0e-?t
8/1/2013 4:23:59 PM
PHÂN RÃ
BETA
8/1/2013 4:23:59 PM
Phaân Raõ Beta
Hieän töôïng phaân raõ beta laø hieän töôïng bieán ñoåi töï nhieân moät nhaân khoâng beàn thaønh moät nhaân beàn vôùi ñieän tích thay ñoåi moät ñôn vò , keøm theo vieäc phaùt moät electron hay chieám moät electron cuûa lôùp voû nguyeân töû ( thöôøng laø cuûa lôùp K)
8/1/2013 4:23:59 PM
Có 3 loại phân rã ?
1.Phân rã ?- ( Phân rã điện tử)
���Trong phân rã loại này nhân ZXA phát ra một e- và một phản neutrino .
: là hạt trung hoà không có khối lượng ( gần đúng )
Phương trình phân rã là :
(4.1)
8/1/2013 4:23:59 PM
Ví dụ : (4.2)
(4.3)
(4.4)
��Ta thấy phân rã ?- theo (4.1) là kết quả của phân rã neutron trong nhân để biến thành proton theo sơ đồ sau :
(4.5)
8/1/2013 4:23:59 PM
·  Trong hình 3 nhaân 19K42 phaùt ra hai haït -. Haït - thöù nhaát coù suaát ra 18% vôùi naêng löôïng 2,04 Mev.
Sau khi phaùt haït thöù nhaát trôû thaønh 20Ca42 ôû traïng thaùi kích thích vôùi möùc naêng löôïng 1,53 Mev. Sau ñoù phaùt ra  vôùi naêng löôïng E = 1,53 Mev ñeå veà traïng thaùi cô baûn cuûa 20Ca42 coù naêng löôïng baèng 0 .
8/1/2013 4:23:59 PM
8/1/2013 4:23:59 PM
· Phaân raõ - tuaân theo quan heä khoái löôïng sau ñaây :
Mm = Mc + me- + Q (4.6)
Mm , Mc, me- laø khoái löôïng nhaân meï, nhaân con vaø ñieän töû
Q : laø khoái löôïng töông öùng vôùi toång ñoäng naêng cuûa e- vaø .
8/1/2013 4:23:59 PM
·  Phoå naêng löôïng cuaû e- trong phaân raõ ­ laø phoå lieân tuïc töø 0 ñeán naêng löôïng EMax = QC2 .
Hình 4 trình baøy phoå phaân raõ - cuûa P32 . Naêng löôïng cöïc ñaïi cuûa phoå laø EMax = 1,71 Mev. Naêng löôïng trung bình ETB = 0,7 Mev, töùc baèng 41% cuûa EMax .
8/1/2013 4:23:59 PM
8/1/2013 4:23:59 PM
Thấy phương trình (4.4) thoả các định luật bảo toàn:
- Bảo toàn điệ�n tích�:
( +15e) = ( +16e) + ( -e) + (0) (4.7)
Chú ý rằng không mang điện.
-��Bảo toàn số nucleon�:
(32) = (32) + (0) + (0) (4.8)
Chú ý rằng e và đều không phải là nucleon
8/1/2013 4:23:59 PM
· Khaû naêng ñaâm xuyeân cuûa haït beta lôùn hôn haït anpha.
Haït Beta ít nguy hieåm khi chieáu xaï ngoaøi. Chæ nguy hieåm khi haït beta ñi vaøo cô theå, vì luùc ñoù trong quaù trình haáp thuï cuûa cô theå noù sinh ra tia X coù khaû naêng ñaâm xuyeân lôùn.
8/1/2013 4:23:59 PM
2. Phân rã ?+ (hoặc phân rã positron)
Ở đây nhân ZXA phát ra một positron e+ và một neutrino ? để hình thành một nhân có cùng khối số A nhưng với số nguyên tử Z bé hơn 1 đơn vị .
Trong quá trình này một proton của nhân biến thành một neutron , một e+ và một .
8/1/2013 4:23:59 PM
Có thể biểu diễn trong dạng sau đây�:
(4.9)
Ví dụ�:
(4.10)
(4.11)
(4.12)
8/1/2013 4:24:00 PM
· Phaân raõ + tuaân theo quan heä khoái löôïng sau ñaây : (4.13)
laø khoái löôïng nhaân meï , nhaân con vaø ñieän töû û
Q : laø khoái löôïng töông öùng vôùi toång ñoäng naêng cuûa e+ vaø .
Chuù yù raèng e+ laø phaûn haït cuûa e , do ñoù khoái löôïng me+ = me.
8/1/2013 4:24:00 PM
·    Quan heä veà khoái löôïng coù theå bieåu dieãn qua khoái löôïng nguyeân töû cuûa nguyeân töû meï vaø nguyeân toá con nhö sau :
Trong (4.13 ) nhaân con coù soá nguyeân töû beù hôn 1 ñôn vò . Coù nghóa laø nhaân con bò maát ñi moät e- quõi ñaïo khi phaân raõ moät e+.
8/1/2013 4:24:00 PM
Ta có�:
(4.14)
: là khối lượng nguyên tử nhân mẹ , nhân con và điện tử�
8/1/2013 4:24:00 PM
3. Hiện tượng bắt e- của lớp vỏ nguyên tử ( bắt K)
Là hiện tượng nhân ZXA hấp thụ một điện tử của lớp nguyên tử (thường là của lớp k) và phát để trở thành nhân mới ,có cùng khối số A nhưng với số Z bé hơn 1 đơn vị .
8/1/2013 4:24:00 PM
Trong quá trình này một proton của nhân biến thành một neutron và một neutrino sau khi hấp thụ một e- của lớp vỏ .
Biễu diễn hiện tượng đó như sau�:
(4.15)
Ký hiệu�: b.e- là bắt điện tử lớp vỏ nguyên tử
8/1/2013 4:24:00 PM
· Ta thaáy hieän töôïng naøy gioáng vôùi phaân raõ +
·    Hieän töôïng baét K tuaân theo quan heä khoái löôïng sau ñaây :
(4.16)
:laø khoái löôïng nguyeân töû nhaân meï , nhaân con vaø ñieän töûû .
8/1/2013 4:24:00 PM
Q�: là khối lượng tương ứng với năng lượng của hiện tượng
B�: là khối lượng tương ứng với năng lượng liên kết e- bị bắt .
Ví dụ�: Hiện tượng bắt K của nhân Na22 như sau�:
(4.17)
8/1/2013 4:24:00 PM
Hình 5: Sơ đồ biến đổi của 11Na22 thành 10Ne22
Trong đó năng lượng liên kết của e- bị bắt của lớp K của nguyên tử 11Na22 là EB = 1,08 Mev. Sau khi bắt e- lớp K nhân 10Ne22 phát tia ? năng lượng E? = 1,277 Mev , do đó động năng của là�:
3,352 - 1,277 = 2,075.
8/1/2013 4:24:00 PM
8/1/2013 4:24:00 PM
· Taùc haïi cuûa hieän töôïng baét K coù theå hieåu nhö sau :
Sau khi baét K, trong lôùp K xuaát hieän loã troáng . Moät e- lôùp L ngoaøi lôùp K seõ chuyeån vaøo vò trí loã troáng lôùp K vaø phaùt ra tia X ñaëc tröng. Tia X naøy seõ gaây nguy hieåm cho ngöôøi
8/1/2013 4:24:00 PM
Nhìn lại thấy rằng phân rã ? không phải là quá trình bên trong hạt nhân .
Thực chất nó là quá trình bên trong hạt nucleon .
Nó giúp ta hiểu rằng các hạt cơ bản proton và neutron không thực sự là các hạt cơ bản nữa
8/1/2013 4:24:00 PM
Bài Toán mẫu 4 :
Tính năng lượng phân rã Q đối với phân rã ? của 15P32 theo phương trình phân rã :

Các khối lượng nguyên tử của :
15P32 là 31,97391 U,16S32 là 31,97207 U
8/1/2013 4:24:00 PM
Lời giải : Gọi mp và ms là khối lượng nhân của P32 và S32
mp , ms là khối lượng nhân của P32 và S32
Theo (4.4) năng lượng phân rã Q bằng ?mc2 , trong đó theo (4.6) có :
?m = mp - ( ms + me- )
me- : khối lượng của e-
8/1/2013 4:24:00 PM
Nếu cộng vào 15me- và bớt đi 16me- ở vế phải của phương trình tính ?m ta sẽ có :
-
Kl nguyên tử 15P32 Kl nguyên tử 16S32
?m = mp - ms
và Q = ?m.C2 = ( 31,97391 U - 31,97207 U) ( 932 Mev /U) = 1,71Mev.
PHÓNG XẠ TỰ NHIÊN
Có 4 chuỗi phân ra phóng xạ tồn tại trong tự nhiên
Natri là chất phóng xạ β- với chu kì bán rã T=15h .Ban đầu có 12g .
a. Viết phương trình phản ứng phóng xạ
b. Tính độ phóng xạ của khối chất còn lại sau 30h .
Bài 2: Pôlôni là chất phóng xạ alpha với chu kì phóng xạ 140ngày đêm, ban đầu có 21g .
a. Viết phương trình phản ứng phóng xạ , tìm cấu tạo hạt nhân con?

b. Tính số hạt nhân Po ban đầu và số hạt còn lại sau thời gian 280 ngày và 325ngày
Bài 3:Cho phản ứng hạt nhân sau ;
Tìm hạt nhân X ,tính xem phản ứng thu hay toả bao nhiêu năng lượng ?
Cho :mB= 9,9756u ; mHe =4,001506u ,mX=1,998u,
mBe=7,9796u ; u= 931,5MeV/c2
Bài 4:Chất phóng xạ Po phân rã theo phản ứng sau :
a. Tính năng lượng toả ra khi có 10 g Po phân rã hết ? Cho :mPo= 209,9828u ; mHe =4,0026u , mPb =205,9744u, u= 931,5MeV/c2
b. Tính động năng của hạt sản phẩm ngay sau phản ứng ?
Bài 5 : Ban đầu có 2g Radon (222Rn) là chất phóng xạ với chu kỳ bán rã T = 3,8 ( ngày đêm) . Tính

a/Số nguyên tử ban đầu

b/Số nguyên tử còn lại sau thời gian t = 1,5T

c/Tính ra (Bq) và (Ci) độ phóng xạ của lượng Rađon nói trên sau t = 1,5T.
Bài 6 :
Cho phản ứng hạt nhân :
a. Viết đầy đủ phản ứng trên : Cho biết tên gọi, số khối và số thứ tự của hạt nhân X.
b. Phản ứng trên : phản ứng tỏa hay thu năng lượng ? Tính độ lớn của năng lượng tỏa ra hay thu vào đó ra (eV).
Cho khối lượng các hạt nhân :
mNa==22,983734u , mp =1,007276u
mα =4,0015u , mNe=19,97865u , u= 931,5MeV/c2
Bài 7: Cho phản ứng hạt nhân :
a. Xác định hạt nhân X
b. Tính năng lượng tỏa ra từ phản ứng trên khi tổng hợp được 1 (g) He. Cho biết NA = 6,02.1023 phân tử/mol
Bài 8: Trong một mẫu quặng Uran, người ta thấy có lẫn 206Pb và 238U. Nếu tỉ lệ cứ 10 nguyên tử Uran thì có 2 nguyên tử chì.
a. Viết phương trình biết rằng Uran phân rã thành chì qua một số lần phát alpha và beta trừ.
b. Xác định tuổi của quặng biết chu kì T = 4,5.109 năm
Bài 9 : Người ta dùng prôtôn có năng lượng K=1,6 (MeV) bắn vào hạt nhân Li(3-7) đứng yên và thu được 2 hạt giống nhau có cùng động năng.
a. Viết phương trình của phản ứng, ghi rõ các nguyên tử số Z và số khối A.
b. Tính động năng K của mỗi hạt.
c. Phản ứng hạt nhân này tỏa hay thu bao nhiêu năng lượng
Cho : mp = 1,0073u ; mLi = 7,0144 u
m = 4,0015u; u= 931MeV/c2
Bài 10:Bắn hạt alpha có động năng 4MeV vào hạt nhân N(7-14) đứng yên thì thu được một hạt prôtôn và hạt nhân X .
a. Tìm hạt nhân X tính xem phản ứng thu hay toả bao nhiêu năng lượng ?
b. Giả sử 2 hạt sinh ra có cùng tốc độ , tính động năng và tốc độ của prôtôn.
Cho mα = 4,0015u; mX= 16,9947u ;
mN= 13,9992u; mp=1,0073u; u=931,5MeV/c2
c. Tìm góc tạo bởi hai hạt sau phản ứng
Bài 11: khi phân tích một mẫu gỗ, người ta xác định rằng: 87,5% số nguyên tử của đồng vị phóng xạ 14C đã phân rã thành 14N. Xác định tuổi của mẫu gỗ này, Biết chu kỳ bán rã của 14C là 5570 năm.
Bài 12: Cho biết 238U và 235U là đồng vị phóng xạ. Trong quặng thiên nhiên hiện nay tỉ lệ của 238U/235U là 160:1. Giả sử rằng tỉ lệ này khi hình thành trái đất là 1:1. Tính tuổi của trái đất. Biết chi kỳ bán rã của 238U và 235U lần lượt là T1 = 4,5.109 năm và T2 = 7,13.108 năm.
Bài 13: Bom nhiệt hạch(bom kinh khí) dùng phản ứng: D + T = He + n
Tính năng lượng tỏa ra khi dùng 4g He để tạo thành vụ nổ.
Năng lương này tương đương với lương thuốc nổ là bao nhiêu. Biết năng suất tỏa nhiệt của TNT là 4.1KJ/kg.